Kısa cevap: parasını ödediğiniz yazılımın kaynak kodu kendiliğinden size geçmez. Türkiye'de bilgisayar programları 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında eser olarak korunur. Eser üzerindeki mali hakların devri için sözleşmenin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK md. 52). Sözleşmenizde bu madde yoksa, yazılımı kullanıyor olsanız bile üzerinde ne kadar hakkınız olduğu tartışmalı hale gelir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Büyük bütçeli bir projede sözleşmeyi imzalamadan önce bir avukata okutmanızı öneririz. Aşağıda, avukata gitmeden önce sizin de kontrol edebileceğiniz maddeleri bulacaksınız.
Kaynak kodu kime ait olur?
Kanuna göre eserin sahibi, onu meydana getirendir. Yani bir yazılım firması ya da serbest çalışan yazılımcı sizin için kod yazdığında, sözleşmede aksi yazmıyorsa mali haklar kendiliğinden size geçmez. Ödeme yapmış olmanız tek başına hak devri anlamına gelmez.
Kendi çalışanınızın işini yaparken yazdığı kod için durum farklıdır: memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar, aralarında aksine bir sözleşme yoksa ya da işin niteliğinden aksi anlaşılmıyorsa işveren tarafından kullanılır (FSEK md. 18/2). Ama dışarıdan iş aldığınız bir ajans ya da serbest çalışan sizin çalışanınız değildir; bu kural onlara uygulanmaz.
Kaynak kodu teslimi ile hak devri arasındaki fark
Sözleşmelerde en sık karıştırılan konu budur. İkisi ayrı şeylerdir ve ikisine de ihtiyacınız vardır:
Sözleşmede ikisini de ayrı ayrı yazdırın: kod ne zaman, hangi biçimde ve hangi belgelerle teslim edilecek; hangi mali haklar, hangi şartla (genellikle bedelin tamamının ödenmesi) devredilecek.
Devir mi, yalnızca kullanım izni mi?
Bazı sözleşmeler hakları devretmez, yalnızca kullanma izni (lisans) verir. Hazır yazılımlarda bu normaldir: ürünü siz değil, satıcı sahiplenir ve herkese aynısını satar. Size özel geliştirilen bir yazılımda ise lisans modeli, firmayı değiştirmek istediğinizde elinizi bağlar. Hangi modelin seçildiğini sözleşmede açıkça görmelisiniz.
Yeniden kullanılan parçalar ve açık kaynak kod
Hiçbir yazılım sıfırdan yazılmaz. Firmalar kendi geliştirdikleri genel bileşenleri birçok projede kullanır, ve projelerin içinde açık kaynak kütüphaneler bulunur. Bu normaldir, ama sözleşmede iki şey netleşmelidir:
Sözleşmede mutlaka olması gereken 11 madde
1 · Kapsam. Ne yapılacağı, ekranlar ve özellikler düzeyinde, bir teknik doküman ya da ek ile tanımlanmalı. "Bir CRM sistemi" yazan sözleşme hiçbir şey tanımlamaz.
2 · Bedel ve ödeme planı. Sabit mi, saatlik mi? Aşamalı ödemede her ödeme hangi teslimata bağlı?
3 · Teslim süresi ve süreyi durduran durumlar. Sizden beklenen içerik, onay ya da erişim gecikirse sürenin nasıl işleyeceği yazmalı.
4 · Kabul ve muayene. Teslim edilen işi kontrol etmek için ne kadar süreniz var, hata nasıl bildirilir? Türk Borçlar Kanunu teslim alınan işin uygun sürede gözden geçirilmesini ve ayıpların bildirilmesini bekler (TBK md. 477).
5 · Garanti ve hata düzeltme. Teslimden sonra kaç gün içinde, hangi hatalar ücretsiz düzeltilecek?
6 · Değişiklik talebi süreci. Kapsam dışı bir istek geldiğinde nasıl fiyatlanacak ve onaylanacak?
7 · Fikri mülkiyet ve kaynak kodu. Yukarıda anlattığımız devir ve teslim maddeleri, yazılı ve hak hak sayılmış olarak.
8 · Hesaplar ve erişimler. Alan adı, sunucu, kod deposu, uygulama mağazası ve üçüncü taraf servis hesapları kimin adına açılacak?
9 · Gizlilik ve kişisel veriler. Yazılım kişisel veri işleyecekse, firmanın bu verilere hangi amaçla eriştiği ve veri güvenliği yükümlülükleri yazmalı (KVKK md. 12).
10 · Sorumluluk sınırı. Bir sorun çıktığında firmanın sorumluluğu nerede başlayıp nerede bitiyor?
11 · Fesih ve ayrılma. Yolları ayırmak isterseniz kod, veri ve hesaplar nasıl ve ne kadar sürede size aktarılır?
Kırmızı bayraklar
Sahada işe yarayan ipuçları
Kod deposunu baştan sizin hesabınızda açtırın ve firmayı oraya davet edin; böylece kod her gün sizin elinizde birikir, teslim günü beklemezsiniz. Her aşama teslimatında kodun o anki halini de isteyin. Sözleşmeye ek olarak, hangi hesabın kimde olduğunu gösteren bir sayfalık bir erişim listesi tutun.
Yazılım Koçu sözleşmesinde ne yazıyor?
Kendi sözleşmemizi örnek olarak açıkça yazalım. Teslim ve ödemenin tamamı yapıldığında, geliştirilen esere özgü kaynak kodunun kullanım hakları müşteriye devredilir. Yeniden kullanılabilir genel bileşenlerimiz üzerindeki haklarımızı saklı tutarız; üçüncü taraf hizmet, tema, eklenti ve fontların lisansları kendi sağlayıcılarına tabidir. Teslimden sonra 30 gün boyunca bizden kaynaklanan hataları ücretsiz düzeltiriz. Tüm onaylar ve teslimler e-posta ile kayıt altında ilerler.
Maddelerin tamamını ve her birinin hukuki dayanağını hizmet sözleşmesi sayfasında okuyabilirsiniz. Başka bir firmayla çalışacak olsanız bile, karşılaştırma için kullanabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Freelancer'a yaptırdığım yazılımın sahibi kim?
Yazılı bir hak devri yoksa, mali haklar kural olarak kodu yazan kişide kalır. Ödeme yapmış olmanız tek başına devir anlamına gelmez. Bu yüzden serbest çalışanla yapılan küçük işlerde bile kısa bir yazılı sözleşme yapılmalıdır.
Yazılımcı kaynak kodunu vermezse ne olur?
Önce sözleşmeye bakılır: teslim ve devir maddesi varsa yükümlülük açıktır. Sözleşme yoksa ya da madde belirsizse durum karışıklaşır ve bir avukata danışmak gerekir. En iyi çözüm, sorunu baştan önlemektir: kod deposunu kendi hesabınızda açtırın.
Kaynak kodu emaneti (escrow) nedir?
Firmanın kodu size değil, tarafsız bir üçüncü kişiye bıraktığı, belirli durumlarda (örneğin firmanın faaliyetini durdurması) size teslim edildiği düzenlemedir. Kodun size devredilmediği lisans modellerinde işe yarar; kodun size devredildiği bir projede genellikle gerekmez.
Sözleşmeyi imzalamadan önce
Projenizin fiyat tarafını özel yazılım fiyatları yazısında, firma seçimini yazılım firması seçerken nelere dikkat edilmeli yazısında anlattık. Kendi projeniz için kapsamı birlikte netleştirmek isterseniz ücretsiz keşif görüşmesi ayarlayabilirsiniz.